Pausanias Project


   mythologie Tiryns
Onlosmakelijk met de burcht Tiryns verbonden zijn de vele mythologische verhalen over koning Proitos. Deze was een broer van koning Akrisios van Argos, met wie hij echter zo vaak ruzie maakte, dat men zei dat hij al in de baarmoeder tegen zijn broer streed. Uiteindelijk slaagde Akrisios erin zijn broer te verdrijven, die daarop vertrok naar Lykië en trouwde met de dochter van een Lykische vorst. Als bruidsschat kreeg hij een leger Lykiërs mee, waarmee hij terugkeerde naar de Argolis en zijn broer dwong hem een deel van het land af te staan. Op dit land stichtte hij een nieuwe stad, Tiryns, waar hij met zijn Lykiërs en zijn Griekse aanhangers ging wonen. Om hem en zijn voorgeslacht te eren, haalde Zeus de Cyclopen over om speciaal voor hem de z.g. Cyclopische muren van Tiryns te bouwen. Dit verhaal, dat al aan Homerus bekend is, heeft diverse sporen nagelaten in en rond Tiryns. Het meest opvallend is wel een piramide-vormig bouwwerk dat volgens Pausanias (2.25.7) een reliëfversiering zou dragen van schilden van het Argivische type. In dit gebouw zouden de beenderen zijn begraven van de soldaten van Akrisios en Proitos, die bij een onderlinge veldslag zijn omgekomen. De bedoelde veldslag stond in de oudheid bekend als de “Slag met de Schilden”, omdat daar voor het eerst schilden zouden zijn genruikt. Waarschijnlijk doelt Pausanias hier op de (grotendeels verwoeste) piramide van Ligourio, dat echter niet aan de weg van Argos naar Tiryns ligt. Een vergelijkbare piramide ligt in de buurt van Lerna (foto rechts boven, piramide van Kenchreai).

Een tweede mythe heeft betrekking op de held Bellerophon, die door dezelfde koning Proitos naar Lykië werd gezonden. Proitos vermoedde dat Bellerophon zijn vrouw probeerde te verleiden, en gaf Bellerophon daarom een brief mee voor Proitos’ schoonvader, de koning van Lykië. In die brief verzocht Proitos hem om Bellerophon een dergelijke opdracht te geven, dat hij zou omkomen. Bellerophon slaagde echter in al zijn opdrachten, waaronder het doden van het woeste monster Chimaira, het verslaan van de barbaarse stam van de Solymoi én van de Amazones, terwijl hij ook een stel Lykische huurmoordenaars uit de weg wist te ruimen. De meeste van zijn avonturen beleefde Bellerophon terwijl hij reed op het vliegende paard Pegasus. Uiteindelijk heeft de Lykische koning daarom ook Bellerophon maar als schoonzoon geaccepteerd, en hem een van zijn dochters gegeven.


Op de foto midden-boven een archaisch ivoren reliëf uit Tarentum (ong. 600 voor Chr.) in zuid-Italië dat de beide dochters van Proitos voorstelt, die hier als toppunt van losbandigheid hun jurken hebben opengeknoopt en halfnaakt rondlopen. De foto rechts toont de z.g. Chimaira van Arezzo, een Etruskisch bronzen beeld dat de Chimaira voorstelt zoals die door Homerus wordt beschreven, van voren een leeuw, in het midden een geit en van achteren een slang.

De bekendste mythe over Proitos betreft echter zijn dochters, die Dionysos hadden beledigd (of in een andere versie Hera) en daarom met waanzin werden geslagen. In hun waanzin vertoonden zij allerlei losbandig gedrag, maar ook kregen zij een ernstige vorm van huiduitslag en verloren hun haren. Loeiend als koeien waren ze het paleis van Proitos uitgerend en zwierven rond door het gebergte van Arkadië. Uiteindelijk haalde Proitos een ziener over om de meisjes op te zoeken en te genezen. In ruil trouwden de ziener en diens broer met de beide meisjes, en verkregen ieder een derde deel van het koninkrijk.

Bellerophon doodt de Chimaira, fresco van Tiepolo (1723).