Pausanias Project


Lebadeia - Trophonios

De heuvel boven de kloof van de Herkyna, waar ook het orakel van Trophonios lag, is in de middeleeuwen (de periode van de Catalaanse overheersing, 1311-1380) omgebouwd tot één van de sterkste forten van Boiotië. Het  hoogste punt van het fort lag bij no. 12, de voornaamste ingang bij no. 2. Bij no. 18 bevindt zich de toren, die de bezoeker van Lebadeia als eerste tegenkomt. Net voorbij deze toren bevinden zich talloze nissen in de rotswand voor wijgeschenken aan Trophonios.

          Het orakel van Trophonios bij Lebadeia was al bekend in de 6de eeuw voot Chr., toen koning Kroisos uit Lydië de destijds vermaarde orakels wou testen. In de 5de eeuw had de ingewijde honingkoeken bij zich had om aan de slangen in het hol van Trophonios te voeren. Wanneer de orakelzoeker gaat liggen en zijn voeten door de opening steekt (naakt) wordt hij “gegrepen” door bepaalde geesten en zo onder de aarde gesleurd. Nadat ze daar demonen hebben ontmoet, slangen en ander kruipend gedierte, gooien ze hun koeken neer om te kunnen ontsnappen. Uit andere bron weten we dat de bezoeker vele uren (en soms zelfs dagen) in de grot doorbracht. Dat de bezoeker het lachen verging, leidde zelfs tot een spreekwoord “in het Trophonion bij de nooit lachenden en fronsenden”. Uit de beschrijving van Pausanias laat zich vermoeden dat de orakelzoeker hallucinerende drugs kreeg toegediend. De toegang tot de onderaardse ruimtes, en het bijbehorende ritueel wordt uitvoerig door Pausanias besproken, die zelf een “ingewijde” was.

                  

Het orakel was gelegen in het stroomdal van het riviertje de Herkyna, dat ook nu nog een zeer idyllische plek is. Op verschillende plaatsen zijn nog steeds de sporen te zien van de verering van Trophonios. Een “kamer”aan het begin van de kloof van de Herkyna is nog tot in de Turkse periode gebruikt als ontspanningsoord. Nu maakt een café, met terras aan de rivier, Lebadeia tot een prettige plaats om te verblijven. Het dal van de Herkyna bevat zoveel bronnetjes, dat het een haast on-griekse indruk maakt.

          Oorspronkelijk is Herkyna waarschijnlijk een plaatselijke godin geweest, verbonden aan de bronnen in die grot, die voor de groei moest zorgen. Later is zij min of meer gelijk gesteld met Demeter.

Het bovenstaande reliëf uit het NAM in Athene is een wijgeschenk voor Trophonios. Links zit de godin Cybele, met naast haar een priesteres die een sleutel vast houdt, dan een gesluierde figuur (de ingewijde) gevolgd Dionysos (met drinkbeker en thyrsos), Pan en Hecate. In het midden staat Trophonios zelf met de heilige slangen, 3 Koureten met schild en de twee Dioskouren. Rechtsonder en veel kleiner een 4-tal menselijke adoranten.

Een beeld, plek of  heiligdom genoemd “Jacht van Kore” is uit andere bronnen niet bekend. Mogelijk moet de tekst van Pausanias gecorrigeerd worden. In ieder geval gaat het om een plek die men bereikte onderweg naar de tempel van Zeus Basileus (Koning). De tempel van Zeus Basileus is hogerop in het gebergte teruggevonden, zij het uitsluitend de fundamenten ervan. Een kerkje gewijd aan de profeet Elias dient tegenwoordig de geestelijke nood van de omwonenden. Zoals Pausanias aangeeft, is de tempel nooit voltooid. Het is dan ook niet verwonderlijk, dat er nog maar weinig resteert van deze tempel (onder).