Pausanias Project


Attika - Sounion

Kaap Sounion is het meest zuidelijke puntje van Attika. Het is een rotsige kaap, die hier zo’n 70 meter hoog boven de zee uittorent, met precies bovenop die rots een tempel gewijd aan Poseidon, gebouwd rond 444 v. Chr. Op de friezen van de tempel (nu zeer fragmentarisch en alleen te zien in het museum) was o.a. de wedstrijd tussen Athena en Poseidon te zien, met als inzet het beschermheerschap van de pas gestichte stad Athene. Tijdens de Peloponnesische oorlogen (in 413 vC) hebben de Atheners de nederzetting met tempel gefortificeerd om te voorkomen dat de kaap in Spartaanse handen zou komen, hetgeen de aanvoer van graan naar Athene in gevaar zou brengen.


Behalve als plek voor de tempel deed kaap Sounion ook dienst als uitkijkpost voor Athene, en als fort voor het stadje Sounion. De site is in 1884 door Dörpfeld aan archeologisch onderzoek onderworpen. In 1906 werden oostelijk van de tempel twee meer dan levensgrote archaïsche kouroi teruggevonden.


De plek is erg in trek bij toeristen, maar ook bij de Grieken zelf, die er graag de zonsondergang bekijken. Veel mensen, waaronder Lord Byron hebben in de loop der eeuwen hun naam ingekrast in de stenen.

Iets ten noordoosten van de beroemde tempel voor Poseidon was een tweede tempel gebouwd, voor Athene, een gebouw dat door de Romeinse architect Vitruvius wordt besproken vanwege z’n bijzondere vorm, met een rij Ionische zuilen aan de oost en zuid zijde alleen. De tempel, afm. 16.4 x 11.6 m., bevatte een kolossaal beeld, waarvan het voetstuk nog bewaard is  Een viertal zuilen binnen de cella dienden om het dak te steunen. Deze tempel is in de eerste eeuw vC deels afgebroken, om met het marmer een nieuwe tempel op de Atheense agora op te richten.

Naast deze tempel stond een klein dorisch tempeltje, opgericht in de 6e eeuw vC, vernield tijdens de Perzische oorlogen, en daarna weer herbouwd. Het is onbekend aan welke godheid het tempeltje was gewijd, mogelijk ook aan Athena, of aan de heros Phrontis, die hier begraven zou liggen. Ook de cirkelvormige structuur houdt vermoedelijk verband met de heros Phrontis. Vgl. H. Abramson, A hero shrine for Phrontis at Sounion, in: California Studies in Classical Antiquity, Volume 12, ed. W.S. Anderson.


Heiligdom van Athena Sounias

In de Odyssee (3.282 evv.) vertelt Nestor aan Telemachos hoe op de terugreis vanuit Troje bij kaap Sounion Phrontis, de zoon van Onetor, de stuurman op Menelaos’ schip overboord werd geslagen. Vervolgens bleef Menelaos enkele dagen wachten bij kaap Sounion, om Phrontis ter plekke te kunnen begraven, terwijl Agamemnon en Nestor doorvoeren naar huis. De vondst van een proto-attische schildering die een groep krijgers afbeeldt aan boord van een schip, met achterop een stuurman, heeft geleid tot het vermoeden dat zeker vanaf 700 vC, maar mogelijk al veel eerder er een cultus heeft bestaan voor Phrontis als beschermheer van schepen. Behalve deze schildering zijn ter plekke vele honderden vondsten gedaan, waaronder miniatuur-schilden, miniatuur drievoeten etc. De passage bij Homerus, waar de dichter uitvoerig stilstaat bij de dood en begrafenisriten voor een verder onbelangrijk persoon, zou dan zijn gedicht als aition voor de bestaande cultische praktijk. (Vgl.