Pausanias Project


Athene - Parthenon

Het standbeeld van Athena dat in het Parthenon stond, werd in 432 v. Chr door Pheidias gemaakt. Het was een kolossaal beeld, de afmetingen weet men niet precies omdat het beeld verloren is gegaan. Het stelt de godin Athena Parthenos voor staand en gewapend. Het standbeeld was gemaakt van ivoor en goud. De helm was versierd met een sfinx op de bovenkant en met griffioenen in reliëf op de zijkanten. Op de palm van haar uitgestrekte hand hield ze een beeld van Nike en in haar andere hand hield ze een speer. Aan deze kant stond ook een schild tegen haar been, waarin een slang kronkelde; dit stelde waarschijnlijk Erichthonios voor. Op het voetstuk was de geboorte van Pandora afgebeeld, volgens sommigen de eerste vrouw. Op de borst was van ivoor het hoofd van Medusa afgebeeld. Het hier getoonde beeld is één van de beste kopieën uit de oudheid (nu in het Nationaal-Archeologisch Museum), en vormt samen met de beschrijving door Pausanias en enkele andere afbeeldingen de voornaamste bron om een idee te krijgen van het origineel. Een erg fraaie reconstructie van het Athena-beeld is te vinden in Nashville in Amerika, waar binnenin een op ware grootte gebouwde replica van het Parthenon oog een op ware grootte gemaakt beeld staat. Een andere replica bevindt zich dichter bij huis in de Heilige Land stichting (nu: Museumpark Orientalis). Voor de versiering van het schild (ook uit Pausanias), zijn andere kopieën gebruikt.





De metopen: De tempel is ogenschijnlijk een goed voorbeeld van de Dorische bouworde met Dorische zuilen rondom en een regelmatige afwisseling van triglyphen en metopen, het z.g. Dorisch fries voor. De 92 metopen waren elk l,2 m. hoog en gemiddeld 1,25 m. breed waren. Op deze metopen zien we o.a. de strijd tussen de Lapithen (een noord-griekse volksstam) en de Kentauren met de mythische Atheense koning Theseus in de hoofdrol, aan de voorzijde van het Parthenon zien we de mythologische strijd tussen de goden en de titanen, aan de westkant de strijd tussen de Grieken en Amazonen, aan de noordkant de strijd in de Trojaanse oorlog. De hele opzet verbeeldt de strijd tussen de Grieken, orde, deugd tegen de barbaren, wanorde, onbetrouwbaarheid, symbool voor de Perzen. Er worden meestal twee figuren afgebeeld, soms meer. Deze scènes waren afgebeeld in hoogreliëf, de beelden lijken los te komen van de achtergrond.

De (sterk beschadigde) godinnen K, L, M met gereconstrueerde beschildering, gebaseerd op verfresten van 6e eeuwse sculpturen. Afbeelding uit Stad in de Oudheid, P. Conolly en H. Dodge, Keulen 1998. Het gehele fronton was oorspronkelijk beschilderd evenals de metopen en het (doorlopende) fries.

Beginnend aan de achterkant van de tempel, waar ruiters zich klaarmaken om op weg te gaan, lopen dan van achter naar voren eerst ruiters, dan strijdwagens, ouderlingen, muzikanten, offerdragers, de offerdieren, om tenslotte aan de voorkant van de tempel te eindigen met het aanbieden van de jurk zelf, waarbij eerst enkele meisjes komen, dan magistraten en de eponieme helden van de 10 stammen van Athene, de goden van de Olympus en helemaal in het midden, het aanbieden van de jurk. In deze processie, die symbool moest staan voor de eerbiedige houding van de Atheners tegenover de goden, liepen zo’n beetje alle lagen van de bevolking mee, alhowel de elite (natuurlijk) een extra grote rol speelt: alle ruiters en wagenbestuurders behoorden tot de rijke bovenlaag van de maatschappij.


Een zeer fraaie 3D reconstructie (zie boven) van de godenvergadering aan de voorkant is te zien in het British Museum (waar helaas het hele fries zich bevindt.