Pausanias Project


Athene - Nikè tempel

Bouwgeschiedenis


De tempel voor Athena Nikè is waarschijnlijk ontworpen en gebouwd door de architect Kallikrates in 437 v.Chr. Hij staat op de restanten van een oudere tempel, gebouwd door Kimon (468 v.Chr.), waaronder weer de fundamenten liggen van een houten tempeltje uit de tijd van de Peisistratiden (561-510 v.Chr.). Een indruk van zo’n houten tempeltje geven Griekse vazen, zoals hieronder.

De tempel van Athena Nikè, met op de voorgrond het voetstuk van het Agrippa-monument. Dit monument, gebouwd uit marmer van het Hymettis-gebergte, was halverwege de 2de eeuw voor Chr. opgericht als voetstuk voor een strijdwagenbeeld voor een koning van Pergamon. In 27-12 voor Chr. Liet Augustus het beeld verwijderen en vervangen door een standbeeld van zijn schoonzoon Marcus Agrippa. Als het licht gunstig is, kan men de naam van Agrippa nog steeds zien op het voetstuk.

In 1668 hebben de Turken het tempeltje gesloopt om van het bouwmateriaal een bastion te bouwen aan de ingang van de akropolis, toen de Venetianen onder Morosini op het punt stonden Athene aan te vallen. Na de verdrijving van de Turken in 1836 hebben eerst de Fransen een poging gedaan het tempeltje te reconstrueren. Honderd jaar later in 1936-1940 hebben N. Balanos en A. Orlandos het tempeltje weer grotendeels uit elkaar gehaald om de tekortkomingern uit de eerste reconstructie te herstellen. Vanwege o.a. de grote hoeveelheid cement die Orlandos gebruikte, was in 2000 een nieuwe reconstructie noodzakelijk. Deze is inmiddels (vrijwel) voltooid.

Het is een erg kleine tempel met aan voor-, en achterkant ieder 4 Ionische zuilen. De cella is extreem klein omdat er weinig ruimte was op het bastion waar het tempeltje werd gebouwd. Erin heeft het eeuwen oude beeld gestaan van AThena Nikè, van hout. Van de akroteria, beeldhouwwerk bovenop het dak, resteert niets meer en van de sculpturen in de frontons ook zo goed als niets. De Ionische friezen van het tempeltje zijn echter nog enigszins bewaard gebleven, waardoor we ons er een voorstelling van kunnen maken. Aan de oostkant van het tempeltje heeft een godenvergadering (links) gestaan. De beide lange kanten, daarentegen, dienen meer de Atheense propaganda. Ze beelden een kritiek moment af uit de slag bij Plataia, waarbij Spartanen, Atheners en de geallieerden gezamenlijk streden tegen  het Perzische leger van koning Xerxes. Het waren echter de Atheners die erin slaagden Masistios, de aanvoerder van de Perzische ruiterij (en onderbevelhebber onder Mardonios) te doden. Hierdoor neutraliseerden ze de Perzische ruiterij, die die van de Grieken verre de baas was. Op de beide friezen is duidelijk de strijd te herkennen tussen de Atheners en de Perzische ruiterij. De dood van Masistios is erg realistisch afgebeeld.


De beide stukken hier getoond (elk ongeveer 1.70 m. Lang, nu in het British Museum) laten heel duidelijk zien dat de strijd ging tussen Perzen en Grieken. De vorm van het schild van de man linksboven is duidelijk Perzisch, terwijl ook de ruiter boven een broek draagt en dus als Pers is te herkennen. De slag bij Plataia was de enige veldslag waarbij de Perzen hun ruiterij inzetten. Onder is het moment getoond dat Masistios wordt gedood. Nog in 160 na Chr. werden aan Pausanias het vergulde borstpantser van Masistios getoond en zijn “akinakes”, een Perzisch kromzwaard. Beiden werden als trofeeën bewaard in het Erechtheion. Interpretatie van D. Giraud in: Dialogues on the Acropolis”.